Indeks Produkcja i Funkcjonalność (PF) jest głównym indeksem selekcyjnym w Polsce,  wyrażającym łączną wartość genetyczną zwierzęcia. Składa się z  pięciu podindesków: produkcyjnego, zdrowia, płodności, wymion i nóg oraz funkcjonalności. Indeks selekcyjny wyraża cel hodowlany przyjęty dla populacji, który wynika z optymalnego połączenia preferencji hodowców oraz uwarunkowań krajowej hodowli. Jego wykorzystanie kształtuje postęp genetyczny i wyznacza kierunek rozwoju populacji.  

Zaktualizowana formuła indeksu PF została opracowana przez Centrum Genetyczne PFHBiPM i jest bezpośrednią odpowiedzią na oczekiwania hodowców oraz zmieniające się uwarunkowania hodowlane i rynkowe. Dopasowany do potrzeb indeks pozwala na osiągnięcie znaczącego postępu genetycznego, gdyż tylko powszechne wykorzystanie indeksu zapewnia przeniesienie założeń teoretycznych na praktyczne osiąganie celów selekcyjnych. 

Nowy indeks PF został stworzony z myślą o tym co najważniejsze dla hodowców – efektywności produkcji.  Oznacza to, że kierując się w pracy hodowlanej nowym indeksem PF, hodowca będzie skuteczniej uzyskiwał zwierzęta o pożądanej charakterystyce – pod kątem wydajności, zdrowia czy łatwości użytkowania.

Indeks PF promuje zwierzęta, które:

•         produkują mleko wysokiej jakości,
•         są długowieczne,
•         są zdrowsze i nie wymagają kosztownego leczenia,
•         szybciej się zacielają i mają łatwe porody,
•         lepiej funkcjonują w warunkach nowoczesnego chowu.

Udoskonalona formuła indeksu PF opiera się na pięciu podindeksach stanowiących główne obszary doskonalenia:

•         Podindeks Produkcyjny – 30%
•         Podindeks Zdrowia – 25%
•         Podindeks Płodności – 20%
•         Podindeks Wymienia i Nóg – 15%
•         Podindeks Funkcjonalności – 10%

Szczegółowy opis poszczególnych podindeksów został zamieszczony w zakładce “struktura”.

Wraz z nową formułą indeksu PF hodowcy otrzymują dostęp do znacznie dokładniejszych oszacowań wartości hodowlanej. Jest to zasługa wdrożonej w 2025 r. metody jednostopniowej, która łączy trzy rodzaje informacji w jednym systemie obliczeniowym:

•         Informacje fenotypowe – wyniki z próbnych dojów oraz oceny typu i budowy,
•         Dane rodowodowe – informacje o przodkach,
•         Dane genomowe – wyniki genotypowania zwierząt.

Indeksy wzbogacone o miarę dokładności 

Przy każdym indeksie oraz podindeksie podawana będzie dokładność oszacowań. Wyższy poziom dokładności gwarantuje stabilniejszą ocenę zwierząt i eliminuje ryzyko nagłych zmian w rankingach z sezonu na sezon. Uwzględnianie dokładności indeksów w decyzjach selekcyjnych zapewnia większą przewidywalność i bezpieczeństwo pracy hodowlanej. 

Przełomowa zmiana prezentacji wyników

Nowy indeks PF będziemy prezentować w formacie liczbowym bez standaryzacji. Pozwoli to na znacznie skuteczniejsze różnicowanie zwierząt w rankingach i ułatwi wybór faktycznie najlepszych sztuk dopasowanych do dalszej hodowli. 

Zamiast skomplikowanej i rozbudowanej struktury indeksu PF, całkowitą wartość hodowlaną zwierzęcia oparto na 5 przejrzystych podindeksach, które pozwalają precyzyjnie określić kierunek selekcji w gospodarstwie i zapewniają uzyskanie zbalansowanych zwierząt.

Ryc. Struktura nowego indeksu PF

PRODUKCJA (30%): kładzie  duży nacisk na suchą masę, czyli wydajność tłuszczu i białka, co bezpośrednio przekłada się na przychody z  produkcji mleka.

ZDROWIE (25%): pozwala na poprawę odporności krów, a w konsekwencji ograniczenie kosztów leczenia. Obejmuje długowieczność, odporność na kluczowe choroby infekcyjne wymienia i racic.

PŁODNOŚĆ (20%): zwiększona waga tego podindeksu wspiera skuteczność rozrodu, zwiększając dostępność jałówek na remont stada oraz możliwość sprzedaży zarówno materiału hodowlanego jak i mieszańców po buhajach mięsnych (stosowanie rozwiązań typu “beef on dairy”). 

WYMIĘ I NOGI (15%): skupia się na cechach budowy kluczowych dla łatwego użytkowania danej sztuki oraz przekładających się na ograniczenie ryzyka brakowania. Prawidłowo zbudowane wymię,  nogi i racice to fundament długowieczności oraz idealnej współpracy zwierzęcia z systemami udojowymi.

Nazwa cechy	Udział w podindeksie
Położenie wymienia	15%
Zawieszenie tylne wymienia	12%
Zawieszenie przednie wymienia	11%
Szerokość wymienia	6%
Więzadło środkowe	6%
Ustawienie strzyków tylnych	5%
Długość strzyków	3%
Ustawienie strzyków przednich	2%
Lokomocja	14%
Przekątna racicy	12%
Ustawienie nóg tylnych widok z tyłu	8%
Ustawienie nóg tylnych widok z boku	5%
Struktura kostna	1%

                                                                                                    *Cecha przekształcona na pośrednie optimum przed włączeniem do indeksu.

FUNKCJONALNOŚĆ (10%): łączy cechy budowy takie jak rama ciała i siła mleczności  z łatwością porodów, przeżywalnością cieląt oraz zdolnością udojową. Ogranicza ryzyko strat i zmniejsza nakłady pracy przy obsłudze zwierząt.

Tabela cech składowych i wag podindeksu funkcjonalności.

Nazwa cechy Udział w podindeksie Charakter mleczny 13% Ustawienie zadu 7% Szerokość klatki piersiowej 6% Szerokość zadu 5% Głębokość tułowia 4% Wysokość w krzyżu 4% Kondycja 1% Przebieg porodu bezpośredni 10% Przebieg porodu matczyny 10% Przeżywalność cieląt bezpośrednia 10% Przeżywalność cieląt matczyna 10% Szybkość oddawania mleka 10% Temperament 10%

                                                                                                   *Cecha przekształcona na pośrednie optimum przed włączeniem do indeksu. 

Formuła indeksu PF została zaktualizowana w oparciu o badanie ankietowe rozesłane wśród trzech grup odbiorców: hodowców, doradców hodowlanych oraz firm inseminacyjnych. Uczestnicy odpowiedzieli na 55 pytań z 7 sekcji tematycznych. Wynikiem przeprowadzonej ankiety było wskazanie cech wchodzących w skład zaktualizowanej formułu indeksu Produkcja i Funkcjonalność oraz jaki procentowy nacisk należy przypisać poszczególnym grupom cech i jak je połączyć w podindeksy.