Leksykon

AJAX progress indicator
Szukaj: (wyczyść)
  • a

  • Allel
    Allel to jeden z dwóch wariantów danego genu.
  • Allel dominujący
    Ujawni się w heterozygocie lub homozygocie dominującej.
  • Allel recesywny
    Ujawni się tylko w homozygocie recesywnej.
  • b

  • Baza genetyczna
    To określona grupa zwierząt (np. określonej płci, urodzona w określonym czasie) dla której oblicza się średnią wartość hodowlaną. Przy publikowaniu wyników oceny wartości hodowlanej wartości hodowlane pojedynczych osobników prezentuje się jako różnicę względem średniej wartości hodowlanej bazy genetycznej. Różne kraje różnie definiują bazy genetyczne dla różnych cech. Niektóre wyznaczają bazy raz na pięć lat, inne zmieniają je co roku lub za każdym razem gdy przeliczają oceny. Różny sposób definiowania bazy genetycznej jest jedną z wielu przyczyn dla których wyniki oceny wartości hodowlanej publikowane w różnych krajach nie są ze sobą porównywalne. © Tomasz Strabel
  • BLUP
    Metoda wykorzystywana do obliczania wartości hodowlanych zwierząt. Bazuje ona przede wszystkim na informacji o użytkowości zwierząt oraz ich rodowodów. Pozwala bardzo efektywnie wykorzystywać wszystkie dostępne informacje do oceny osobnika, tj. obserwacje poczynione na ocenianym osobniku i jego bliższych i dalszych krewnych. Dodatkowo, w czasie analizy eliminuje wpływ czynników środowiskowych, takich różnego poziomu utrzymania panującego w różnych stadach czy okresach oceny. Metoda jest wykorzystywana do obliczania genomowych wartości hodowlanych gdy spokrewnienia między zwierzętami uwzględniają informacje wynikające z genotypu (tzw. metoda jednego kroku). Ważną własnością metody jest to iż pozwala na obliczanie wartości hodowlanych populacji podlegających selekcji sztucznej. Efektywność metody w zakresie optymalnego wykorzystania informacji rodzinowej sprawia, że w szczególności dla cech nisko odziedziczalnych selekcja prowadzona na bazie wyników oceny wartości hodowlanej obliczonej metodą BLUP może prowadzić do szybkiego wzrostu inbredu. Informacje na temat spokrewnienia zwierząt dostarcza się do tej metody w postaci macierzy spokrewnień. © Tomasz Strabel
  • c

  • Cel hodowlany
    Kombinacja cech i ich wag. W jego skład powinny wchodzić wszystkie istotne dla hodowców cechy Powinien uwzględniać kierunek zmian rynku i warunków środowiskowych oraz innych uwarunkowań (polityczne, kwoty mleczne). Przykładem celu hodowlanego może być indeks PF, który zawiera wiele cech, każdej z nich nadano określoną wagę. © Tomasz Strabel
  • Centrum Genetyczne PFHBiPM
    Powołana w kwietniu 2016 roku jednostka, której misją jest świadczenie usług z zakresu analiz genetycznych prowadzących do optymalizacji doskonalenia populacji bydła mlecznego w Polsce, w celu zwiększenia jej efektywności i konkurencyjności w stosunku do populacji zagranicznych.Centrum Genetyczne (CGen) realizuje misję poprzez wdrażanie najnowszych technologii w zakresie doskonalenia genetycznego powinno stanowić wsparcie dla hodowców bydła mlecznego, producentów mleka, jak i organizacji hodowlanych. CGen stanowi wewnętrzną jednostkę Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Strona internetowa: cgen.pl © Tomasz Strabel
  • CGen korekcja
    "CGen korekcja" to projekt realizowany przez Centrum Genetyczne PFHBiPM, którego celem jest poprawa zdrowotności racic w populacji krów rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej. Kluczowym elementem jest specjalnie opracowana aplikacja webowa, która umożliwia rejestrację schorzeń w czasie korekcji racic, prowadzoną przez współpracujących z CGen korektorów. Aplikacja ułatwia prowadzenie korekcji, a hodowcy daje możliwość szybszej poprawy zdrowotności racic. Z aplikacji korzystają korektorzy, którzy są szkoleni m.in. w zakresie prawidłowego rozpoznawania schorzeń. Zebrane w ramach projektu dane pozwolą w niedalekiej przyszłości na uruchomienie oceny wartości hodowlanej odporności na schorzenia racic. Strona projektu: cgen.pl/korekcja. © Tomasz Strabel
  • d

  • Depresja inbredowa
    Spadek produkcyjności zwierząt wywołany wzrostem inbredu. Dotyczy zarówno cech produkcyjnych jak i funkcjonalnych. Przyczyn zjawiska upatruje się w spadku zmienności genetycznej i zwiększeniu występowania niekorzystnych układów genów. © Tomasz Strabel
  • Dobór
    Dobór (z ang. mating), inaczej kojarzenie, to zestawienie w pary osobników różnej płci w celu uzyskania potomstwa. Dobór osobników do kojarzeń to po selekcji drugie podstawowe narzędzie wykorzystywane przez hodowców na drodze doskonalenia genetycznego zwierząt. Dobór poprzedzony jest selekcją osobników. Podczas doboru bierze się pod uwagę: • cechy, które są istotne z punktu widzenia celu hodowlanego, jakie hodowca sobie wyznaczył dla swojego stada • wartości hodowlane dla cech produkcyjnych i funkcjonalnych • wartość indeksu(ów) syntetycznych • dokładność oceny • dostępność i cenę nasienia • informacja rodowodowa • nosicielstwo genów recesywnych warunkujących wady genetyczne. Ze względu na wielość koniecznych do uwzględniania parametrów dobór w praktyce realizuje się z udziałem programów komputerowych (dobór wspomagany komputerowo), które uzbrojone w głębokie rodowody mogą efektywnie przetworzyć dużo informacji. Istnieją dwa rodzaje doboru: dobór losowy i dobór nielosowy, ten drugi w dwóch odmianach. © Tomasz Strabel
  • Dobór buhajów
    To inaczej dobór w stadzie bydła. Polega na zestawianiu w pary buhajów do krów i jałówek w celu uzyskania potomstwa, które najlepiej spełni oczekiwania założonego przez hodowcę celu hodowlanego. Ze względu na konieczność uwzględnienia wielu parametrów zwykle realizowany jest na drodze doboru wspomaganego komputerowo. © Tomasz Strabel
  • Dobór losowy
    Gdy zwierzęta zestawiane są w pary na zasadzie przypadku to mamy do czynienia z kojarzeniem losowym (z ang. random mating). W takiej sytuacji nie zwraca się uwagi ani na pochodzenia ani na użytkowość czy też wartości hodowlane zwierząt. Dobór losowy wykorzystuje się w program hodowlanych wykorzystujących ocenę buhajów na podstawie potomstwa, które powinny być kojarzone losowo. © Tomasz Strabel
  • Dobór nielosowy
    (z ang. assortative mating) to dobór realizowany przez hodowcę. Istnieją dwa sposoby doboru nielosowego: kojarzenie komplementarne (wybiórcze ujemne - corrective mating, negative assortative mating) i kojarzenie wybiórcze dodatnie (positive assortative mating). © Tomasz Strabel
  • Dobór wspomagany komputerowo
    To dobór, w którym efektywnie przetwarza się wiele informacji na temat samic i samców. Jest skuteczny jeśli odpowiada celowi wyznaczonemu przez hodowcę i system wyposażony jest w głębokie rodowody samic i samców. Dobry program do kojarzeń powinien spełniać wiele spośród wymienionych niżej właściwości: - uwzględnia cel hodowlany hodowcy – „produkcja a hodowla”, - analizuje całe stado (genetyka i środowisko), - operuje krajowymi wartościami hodowlanymi, - dysponuje głębokimi rodowodami krów i buhajów, - uwzględnia spokrewnienia przyszłych cieląt, - uwzględnia wady genetyczne, - uwzględnienia aspekt ekonomiczny, np. cenę nasienia, - daje możliwość testowania młodych buhajów, - nadaje ograniczenia na wykorzystanie jednego buhaja genomowego, - wykorzystuje informacje wynikające z genotypu samca i samicy. © Tomasz Strabel
  • Dokładność oceny wartości hodowlanej
    Obliczana wartość hodowlana jest tylko przybliżeniem prawdziwej wartości genów, którego siłę określa dokładność oceny wartości hodowlanej, w Polsce często nazywana ‘powtarzalnością’. Dokładność oceny dla buhaja determinują takie elementy jak np. liczba córek i stad w jakich są użytkowane (im więcej tym lepiej). Znaczenie ma też spokrewnienie – cenniejsza będzie informacja o użytkowości sióstr niż półsióstr, oraz odziedziczalność – im wyższa tym dokładniejsza ocena. Dokładność oceny ma fundamentalne znaczenie dla postępu hodowlanego, w tradycyjnych programach z oceną na potomstwie wyliczono, że najbardziej opłaca się selekcjonować buhaje ocenione na bazie córek. Jeśli chodzi o krowy to charakteryzowały się one dużo mniejszą dokładnością oceny wartości hodowlanej, gdyż wprawdzie mogły mieć informacje o własnej użytkowości, ale ze względu na odziedziczalność cech nie pozwalały one na dokładne obliczanie wartości hodowlanej. Ocena genomowa buhajów jest nieco mniej dokładna niż na potomstwie. Mimo to jej stosowanie u krów i buhajów pozwala na zwiększenie postępu genetycznego nawet o 100% w stosunku do oceny tradycyjnej, co wynika głównie z dwóch elementów: informacje o wartości hodowlanej buhajów uzyskujemy kilka lat wcześniej i możemy dokładniej selekcjonować samice. © Tomasz Strabel
  • e

  • Eurogenomics
    Międzynarodowa organizacja powołana w celu zwiększenia dokładności genomowej oceny wartości hodowlanej. Organizację utworzyły następujące kraje europejskie: Niemcy, Francja, Holandia, Dania, Szwecja i Finlandia. W roku 2011 dołączyła do nich Hiszpania. Polska dołączyła do Eurogenomics 26 października 2012 roku. W ramach organizacji kraje wymieniają się genotypami buhajów co pozwala na powiększenie populacji referencyjnych każdego z nich, dzięki czemu istotnie wzrasta dokładność ocen genomowych. Jesienią 2017 roku liczba współdzielonych w ramach Eurogenomics genotypów buhajów wynosiła 33 tysiące. Większość krajów członkowskich Eurogenomics należy do Spółdzielni Eurogenomics. Strona internetowa: eurogenomics.com © Tomasz Strabel
  • f

  • Fenotyp
    Obserwowana wartość danej cechy.
  • g

  • Genetyka a ekonomika
    Hodowca świadomy tego co to jest wartość hodowlana jest bardziej skłonny do tego, by wybierać nasienie buhaja o wyższej wartości hodowlanej, nawet jeśli to wiąże się z jego wyższą ceną, gdyż córki powinny ją spłacić w produkcji. Co więcej, wartość hodowlana to inwestycja w geny, która się kumuluje: jeśli uzyskamy córkę po lepszym buhaju, także jej córki będą posiadać połowę jej genów i przynosić dalsze zyski, wynikające z inwestycji w lepsze nasienie. W tym przypadku obowiązuje ta sama zasada jak przy naliczaniu procentu od odsetek doliczonych do wartości bankowej lokaty: właściciel zyskuje nie tylko same odsetki od tego co wpłacił, ale z czasem także odsetki od odsetek, które dopisano do lokaty. © Tomasz Strabel
  • Genom
    Informacja genetyczna zwierzęcia. © Tomasz Strabel
  • Genomowa wartość hodowlana samic
    Ocena genomowa zrewolucjonizowała pracę hodowlaną w stadzie, otwierając jeszcze większe możliwości inwestowania w genetykę. W tym przypadku koszt inwestycji jest związany ze zleceniem przeprowadzenia oceny genomowej, w tym pobraniem materiału genetycznego. Po uzyskaniu wyniku oceny hodowca może zrezygnować z odchowu jałówki jeśli widzi, że nie spełnia ona jego oczekiwań pod względem wartości hodowlanej: będzie produkować mniej mleka od jej rówieśnic, będzie bardziej kosztowna w utrzymaniu np. ze względu na większą podatność na choroby, nie będzie przekazywać potomstwu najlepszych genów, bo ich nie uzyskała od rodziców. Alternatywą do wybrakowania sztuki z niską oceną genomową może być pokrycie jej nasieniem buhaja mięsnego – wtedy dodatkowa korzyść może płynąć z większej wartości mięsnej przyszłego cielęcia. Jeśli w stadzie stosuje się przenoszenie zarodków, samice o niskiej wartości mogą spełniać funkcję biorczyń. Różna może być też przyszłość dla samic najwyżej ocenionych genomowo. Te wybitne w skali całego kraju powinny zostawić po sobie wiele potomstwa, w tym buhajki, dlatego stosuje się u nich przenoszenie zarodków. Resztę najlepszych samic można pokryć nasieniem sortowanym, by urodziło się wiele dobrych samic do remontu stada. Te strategie pokazują, że nowe narzędzie jakim jest ocena genomowa samic może być stosowana do oceny młodych samic nie tylko do selekcji, ale także w celu optymalizacji zarządzania. © Tomasz Strabel
  • Genotyp
    Genetyczna charakterystyka zwierzęcia. Informację na temat genotypu uzyskuje się przez genotypowanie. © Tomasz Strabel
  • Genotypowanie
    Proces określania genetycznej charakterystyki zwierzęcia przez badanie jego genomu. Zwykle sprowadza się to do analizy kodu DNA, które wykonuje się przy pomocy tzw. mikromacierzy. Wynik genotypowania pozwala obliczyć genomową wartość hodowlaną. © Tomasz Strabel
  • Geny letalne
    Geny, których występowanie prowadzi do śmierci zwierzęcia; najczęściej są to geny recesywne ujawniające się tylko w homozygocie.
  • GMACE
    Analogiczna do MACE metoda oceny wartości hodowlanej buhajów stosowana przez Interbull wykorzystywana do obliczania międzynarodowych genomowych wartości hodowlanych buhajów. © Tomasz Strabel
  • h

  • Heterozygota
    Osobnik posiadający dwa różne warianty (allele) danego genu bądź grupy genów.
  • Homozygota
    Osobnik posiadający dwa identyczne warianty (allele) danego genu bądź grupy genów.
  • i

  • ICAR
    Międzynarodowa organizacja działająca w zakresie produkcji zwierząt, której celem jest promocja współpracy między krajami w celu rozwoju i doskonalenia systemu identyfikacji, kontroli użytkowości i oceny zwierząt gospodarskich. Jedną z podstawowych aktywności jest opracowywanie standardów oceny kontroli użytkowości zwierząt. Z ramienia Polski członkami ICAR są: Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt i Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Jednym ze stałych komitetów tej organizacji jest Interbull. Pełnia nazwa: International Committee for Animal Recording. Strona internetowa: icar.org © Tomasz Strabel
  • Imputacja
    Proces oparty na analizie genotypu zwierzęcia uzyskanego przy pomocy mikromacierzy o niższej gęstości prowadzący do odtworzenia prawdopodobnego genotypu zwierzęcia, jaki można by uzyskać przy pomocy mikromacierzy o większej gęstości. Choć imputacja jest obarczona błędami jest ona powszechnie stosowana ponieważ prowadzi do bardzo zbliżonych genomowych ocen wartości hodowlanych do tych które by uzyskano na bazie genotypowania z zastosowaniem mikromacierzy o większej gęstości. © Tomasz Strabel
  • Inbred
    Kojarzenie spokrewnionych osobników. W jego wyniku wzrasta liczba identycznych genów, pozyskanych przez ojca i matkę od wspólnego przodka, zjawisko zwane homozygotycznością. Miarą homozygotyczności jest współczynnik inbredu. Inbred u zwierząt gospodarskich jest niepożądany ze względu na występowanie depresji inbredowej. Może być także narzędziem do wytwarzania nowych ras zwierząt. © Tomasz Strabel
  • Indeks gPF
    Miara wartości hodowlanej bydła rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej będący odmianą indeksu PF, w którym do obliczeń wykorzystano genomowe wartości hodowlane. Najczęściej stosowany jest do osobników młodych, nie mających własnych obserwacji ani znanej wartości użytkowej córek. Jego stosowanie pozwala na przyspieszenie selekcji, skrócenie odstępu międzypokoleniowego co daje możliwość zwiększenia postępu hodowlanego w stosunku do programów opartych na selekcji z wykorzystaniem tradycyjnych ocen wartości hodowlanej. Dokładność indeksu gPF dla buhajów jest niższa aniżeli PF, w przypadku samic, dokładność indeksu pozostaje zawsze dokładniejsza aniżeli obliczonego na bazie tylko tradycyjnych źródeł informacji (użytkowość zwierząt i rodowód). © Tomasz Strabel
  • Indeks PF
    Miara wartości hodowlanej bydła mlecznego rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej obejmująca wiele cech, którym hodowcy nadali wagi wg ich znaczenia. Wyraża cel hodowlany tej rasy i stanowi podstawę selekcji. Podstawowe składowe indeksu to cechy produkcyjne (z łączną wagą 40%), pokrojowe (z łączną wagą 25%), płodności (z łączną wagą 15%), liczba komórek somatycznych (z wagą 10%) i długowieczność (z wagą 10%). Jeśli wartości hodowlanej użyte do obliczenia indeksu PF osobnika zostały obliczone tradycyjną metodą to indeks taki oznacza się jako PF, oznaczenie gPF mają indeksy obliczone na bazie genomowych wartości hodowlanych a rPF na bazie indeksów rodowodowych. © Tomasz Strabel
  • Indeks rodowodowy
    Indeks rodowodowy to odmiana indeksu rodzicielskiego, czyli sposobu wyrażania wartości hodowlanej osobnika. Do jego obliczania wykorzystuje się założenie, że ojciec osobnika przekazuje połowę swoich genów potomkowi, druga połowa w części składa się z genów ojca matki, w mniejszej części genów ojca matki matki itd. Tym samym do jego obliczania wykorzystuje się wartości hodowlane męskich przodków osobnika. Jest to zaletą nad indeksem rodzicielskim gdy wartości hodowlane samic nie są znane lub są obliczane z niską dokładnością. Pozwalają też ominąć problem zawyżonych wartości hodowlanych samic w przypadku preferencyjnego traktowania samic, w szczególności matek buhajów. Podobnie jak w przypadku indeksu rodzicielskiego wartości tego indeksu są znane przed urodzeniem osobnika, przestają mieć znaczenie gdy znana jego wartość hodowlana obliczona na podstawie jego użytkowości i/lub genotypu (genomowa wartość hodowlana). © Tomasz Strabel
  • Indeks rodzicielski
    Indeks rodowodowy (z ang. parent average (PA)) to jeden ze sposobów wyrażania wartości hodowlanej osobnika. Opiera się na założeniu, że każdy z rodziców przekazuje potomstwu połowę swoich genów. Zatem znając wartości hodowlane rodziców można łatwo w przybliżeniu oszacować wartość hodowlaną potomstwa pochodzącego z takiego kojarzenia. Wartość hodowlana osobnika obliczona wyłącznie na podstawie wartości hodowlanej rodziców ma bardzo ważna zaletę, można ją obliczyć nawet przed dokonaniem kojarzenia rodziców, dlatego jest często wykorzystywana w programach optymalizujących dobór. Słabą stroną indeksu rodzicielskiego jest jego niska dokładność, stąd w praktyce wykorzystuje się go do wyboru zwierząt do genotypowania – dotyczy w szczególności ojców buhajów i matek buhajów. Odmianą indeksu rodzicielskiego jest indeks rodowodowy. © Tomasz Strabel
  • Interbull
    Interbull to międzynarodowa organizacja powołana w celu prowadzenia międzynarodowej oceny wartości hodowlanej buhajów. Wykorzystywane przez organizację metody oceny wartości hodowlanej to MACE (w odniesieniu do ocen tradycyjnych) i GMACE do ocen genomowych. Interbull jest od 1988 roku permenentnym komitetem organiuzacji ICAR. Polskę reprezentuje w Interbullu Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Strona internetowa: interbull.org © Tomasz Strabel
  • k

  • Kojarzenie
    Patrz - dobór.
  • Kojarzenie komplementarne
  • Kojarzenie wybiórcze dodatnie
    (z ang. positive assortative mating) ma miejsce gdy zestawia się w pary osobnik o zbliżonych wartościach. Przy tym systemie kojarzeń łączy się w pary samce o wysokich wartościach z samicami o wysokich wartościach hodowlanych lub samice o niskich wartościach cechy z samicami o niskich wartościach cechy. Gdy stosowane jest tego typu kojarzenie uzyskiwane potomstwo może być bardziej zróżnicowane. Jest ono wykorzystywane do uzyskiwania zwierząt elitarnych (które pochodzą kojarzenia najlepszych samic z najlepszymi samicami). © Tomasz Strabel
  • Kojarzenie wybiórcze ujemne
    (z ang. corrective mating, negative assortative mating) ma miejsce gdy zestawiani w parę rodzice różnią się w ten sposób, że ich walory wzajemnie się uzupełniają. Dzięki temu uzyskuje się potomstwo o ogólnie wyższej wartości aniżeli jego rodzice. Przykładem może być dobór buhaja o wysokiej produkcyjności do krowy o bardzo dobrym pokroju. W wyniku tego typu kojarzenia uzyskuje się bardziej wyrównane potomstwo. © Tomasz Strabel
  • Kompletność rodowodu
    Sposób wyrażania jaka ilość osobników w rodowodzie zwierzęcia jest znana w stosunku do wszystkich osobników w jego rodowodzie występujących do określonego pokolenia. Zwykle analizuje się kompletność do 5-tego pokolenia. Niska kompletność rodowodu utrudnia precyzyjne szacowanie współczynnika inbredu. © Tomasz Strabel
  • Kontrola użytkowości
    Proces gromadzenia informacji na temat użytkowości zwierząt, dotyczący zarówno cech produkcyjnych jak i funkcjonalnych. Zebrane informacje wraz z rodowodami zwierząt stanowią podstawę oceny wartości hodowlanej, jednego z podstawowych elementów programu hodowlanego. Kontrolę użytkowości bydła mlecznego prowadzi w Polsce Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka © Tomasz Strabel
  • Korelacja
    Miara siły zależności między cechami. Jej miarą jest współczynnik korelacji, którego wartości mieszczą się w przedziale od -1 do 1. Rozróżniamy korelacje fenotypowe, genetyczne i środowiskowe. © Tomasz Strabel
  • Korelacja fenotypowa
    Korelacja fenotypowa to odmiana korelacji opisująca zależność między obserwowanymi wartościami cechy. Jeśli wartości korelacji fenotypowej są bliskie zeru mówimy o bardzo słabej lub braku korelacji. Jeśli są dodatnie, wysokiej wartości jednej cechy (np wydajności mleka) towarzyszą zwykle wysokiej wartości drugiej cechy (np. wydajności białka). Jeśli korelacja jest ujemna to wysokiej wartości jednej cechy towarzyszą niskie wartości drugiej, np. im więcej mleka tym na ogół jest w nim niższa zawartość tłuszczu. © Tomasz Strabel
  • Korelacja genetyczna
    Mierzy siłę zależności między wartościami hodowlanymi pary cech. Przykładowo, jeśli korelacja genetyczna między postawą nóg tylnych - widok z boku a występowaniem schorzeń nieinfekcyjnych (Ødegård i wsp. (2014) występuje zerowa korelacja genetyczna, oznacza to, że podłoże genetyczne obu cech jest zupełnie inne. Tymsamym, selekcja na postawę nóg nie zmniejszy częstości występowania tych schorzeń. Przyczyn występowania korelacji genetycznych upatruje się w zjawisku wpływu jednego genu na dwie cechy. Inną przyczyną może bezpośrednie sąsiedztwo dwóch genów, przez co zwykle dziedziczą się razem. © Tomasz Strabel
  • Korelacja środowiskowa
    Mierzy siłę zależności między wpływem środowiska na dwie cechy. Przykładem może być często spotykania dodatnia korelacja między przyrostami i otłuszczeniem zwierząt, wynikająca z faktu, że lepiej odżywione zwierzęta szybciej przyrastają ale też i odkładają większe ilości tłuszczu. © Tomasz Strabel
  • m

  • MACE
    Metoda obliczania międzynarodowej oceny wartości hodowlanej stosowana przez organizację Interbull. W metodzie tej wykorzystywane są wyniki oceny wartości hodowlanej uzyskiwane w poszczególnych krajach oraz ich rodowody. W wyniku jej zastosowania każdy kraj wysyłający wyniki oceny krajowej uzyskuje wyniki oceny buhajów użytkowanych w innych krajach przeliczone na bazę danego kraju. Własnością metody MACE jest możliwość uwzględniania interakcji genotyp-środowisko, w skutek tego ranking zwierząt w różnych krajach może być różny. © Tomasz Strabel
  • Macierz spokrewnień
    Uporządkowany w tablicę zbiór składający się ze współczynników spokrewnienia każdej pary ocenianej metodą BLUP grupy zwierząt. Odmianą macierzy spokrewnień jest macierz spokrewnień genomowych. © Tomasz Strabel
  • Macierz spokrewnień genomowych
    To odmiana macierzy spokrewnień, z którą mamy do czynienia gdy do obliczania współczynników spokrewnienia między parami zwierząt wykorzystuje się informacje z genotypów zwierząt. Macierz ta jest uwzględniana w tzw. metodzie jednego kroku. © Tomasz Strabel
  • Marker genetyczny
    Charakterystyczna właściwość genotypu osobnika, pozwalająca m. in. na określenie predyspozycji do przekazania potomstwu pożądanej cechy. Powszechnie stosowana w ocenie genomowej zwierząt.
  • Metoda jednego kroku
    Metoda oceny genomowej wartości hodowlanej, w której jednocześnie wykorzystuje się zarówno obserwacje fenotypowe, rodowód i informacje wynikające z genotypu zwierząt. Bazuje ona na metodzie BLUP i wykorzystuje macierz spokrewnień genomowych zamiast tradycyjnej macierzy spokrewnień. Jednym z twórców metody był prof. Ignacy Misztal, który jako pierwszy pokazał możliwości jej wykorzystania w ocenie wartości hodowlanej u wielu gatunków zwierząt gospodarskich. © Tomasz Strabel
  • Mikromacierz
    Zaawansowane technologicznie narzędzie służące do genotypowania zwierząt. Pozwala ono na określenie genotypu w wielu miejscach genomu zwierzęcia, tzw. polimorfizmów podstawień jednonukleotydowych (Single Nucleotyde Polymorphisms). W zależności od liczby badanych miejsc genomu wyróżnia się umownie trzy grupy mikromacierzy: a) o niskiej gęstości (do 9000) - tzw. low density b) o standardowej gęstości (ok 50 000) c) o wysokiej gęstości (powyżej 70 000, nawet do 777 000). Wyniki genotypowania mikromacierzami, dzięki ich niskiej cenie i szerokiemu wykorzystaniu przez hodowców, stały się podstawą do wywołania zmian zwanych rewolucją genomową. Mikromacierze niskiej gęstości znacznie ustępują ceną macierzom standardowym a pozwalają na uzyskanie ocen genomowych tylko nieznacznie różniących dokładnością od uzyskanych na bazie macierzy standardowych. W celu uzyskania ocen genomowych na bazie mikromacierzy o niskiej gęstości wykorzystuje się proces o nazwie imputacja. Mikromacierze o wysokiej gęstości nie są powszechnie stosowane gdyż nie dają wyraźnie większej dokładności oceny a są znacznie droższe. © Tomasz Strabel
  • o

  • Ocena genomowa
    Genomowa ocena wartości hodowlanej poza użytkowością i spokrewnieniami wykorzystuje dodatkowo informacje, jakie są zawarte w genotypie zwierzęcia. Dzięki temu wiadomo, czy fragmenty jego zapisu genetycznego są bardziej lub mniej zbliżone do tych najbardziej pożądanych. W jednym z najnowocześniejszych sposobów obliczania genomowych wartości hodowlanych genotypy służą do bardziej dokładnego określenia spokrewnienia zwierząt, co sprzyja zwiększeniu dokładności oceny. Niezależnie od stosowanej metody obliczeniowej ocena genomowa daje możliwość poznania wartości hodowlanej zwierzęcia praktycznie zaraz po jego urodzeniu i należy szczególnie podkreślić: jest obliczana z tą samą dokładnością dla samic, jak i dla samców z czego hodowcy na świecie masowo korzystają. © Tomasz Strabel
  • Ocena krajowa a międzynarodowa
    Dlaczego polscy hodowcy powinni korzystać z ocen wyliczanych w kraju, bądź przeliczanych na skalę naszego kraju? Przemawia za tym wiele powodów. Przede wszystkim ocena krajowa określa wartość hodowlaną odnoszącą się do warunków środowiskowych oraz metod kontroli użytkowości panujących w naszym kraju. Osobniki wybitne w innych krajach nie muszą równie dobrze sprawdzać się w naszym, gdzie mogą panować inne warunki klimatyczne czy żywieniowe. Trudniej jest też przewidywać genetyczną wartość przyszłego potomstwa (co robi się regularnie choćby podczas doboru) jeśli wartości hodowlane buhaja są wyrażane w innej skali aniżeli samicy. Między innymi z tych względów powołano organizację Interbull, która przelicza wartości hodowlane uzyskane przez buhaje w jednym kraju na skalę obowiązującą w innym. W odniesieniu do ocen genomowych obcych buhajów istnieją dwie drogi pozyskania ich krajowych wartości genomowych: uzyskanie oceny genomowej przeliczonej przez Interbull lub przekazanie genotypu do obliczenia oceny w naszym kraju, co jest dokładniejsze i może być znacznie szybsze. © Tomasz Strabel
  • Ocena wartości hodowlanej
    Obliczanie wartości hodowlanej to wykorzystywanie przede wszystkim informacji o użytkowości zwierząt i istniejących między nimi spokrewnieniami. Ocena buhaja na bazie użytkowości córek uwzględnia wyniki ich użytkowości, stopień spokrewnienia i odziedziczalność cechy. Do oceny wartości hodowlanej wykorzystuje się zaawansowane metody matematyczne po to, by dla oceny czy to buhaja czy krowy jak najlepiej wykorzystać wszystkie dostępne informacje. © Tomasz Strabel
  • Oczekiwany inbred
    To wskaźnik, który może być obliczany dla danego roku. W takiej sytuacji określa jakiego poziomu inbredu należy się spodziewać u zwierząt urodzonych w danym roku. Oczekiwany inbred obliczać się przeprowadzając teoretyczne możliwe kojarzenia dostępnych buhajów z żyjącymi w danej populacji samicami. Porównanie oczekiwanego inbredu z inbredem faktycznie zaobserwowanym pozwala się zorientować, czy hodowcy częściej czy też rzadziej kojarzą bardziej spokrewnione ze sobą osobniki. © Tomasz Strabel
  • Oczekiwany inbred potomstwa
    To spodziewany inbred córek buhaja, jeśli byłby on kojarzony losowo z żyjącymi samicami w populacji. Wskaźnik pomaga się zorientować na ile dany buhaj jest spokrewniony z populacją samic. Wskaźnik może pomagać hodowcom zaleźć buhajów o innym pochodzeniu aniżeli jego krowy co ułatwia kojarzenie z ograniczaniem inbredu. Buhaje o niskim spodziewanym inbredzie potomstwa nazywane są outcross i uchodzą za pożądane albowiem łatwiej po nich uzyskać nisko zinbredowane potomstwo. © Tomasz Strabel
  • Odchylenie mendlowskie
    Spodziewana wartość hodowlana potomka pary zwierząt o znanej wartości hodowlanej równa się średniej wartości hodowlanej tej pary. Jednak potomstwo każdej pary rodziców jest zróżnicowane, każdy osobnik może mieć wartość hodowlaną mniejszą lub większą od średniej wartości rodziców. To zróżnicowanie określane jest mianem odchylenia mendlowskiego. Wynika ono z faktu, że osobniki przekazują potomstwu tylko połowę swoich genów i odbywa się to losowo. © Tomasz Strabel
  • Odchylenie standardowe
    Jedna z miar zmienności cechy, wyrażana w tych samych jednostkach w jakich wyraża się wartości cechy. Zmienność cechy ma wpływ na możliwość uzyskiwanego postępu genetycznego. Przykładem różnej zmienności cech może być odchylenie standardowe dla procentowej zawartości tłuszczu, które jest większe od procentowej zawartości białka w mleku. Skutkiem większej zmienności jest większe zróżnicowanie możliwych wartości, w tym tych największych jak i najmniejszych jakie się zdarzają. © Tomasz Strabel
  • Odstęp międzypokoleniowy
    Odstęp międzypokoleniowy (generation interval) to średni wiek rodziców, gdy rodzi się ich wyselekcjonowane potomstwo. Jest jednym z podstawowych czynników determinujących postęp hodowlany - przez jego skracanie postęp zwiększa się. Selekcja genomowa pozwoliła na drastyczne skrócenie odstępu międzypokoleniowego. Możliwe i stosowane jest selekcjonowanie zwierząt nawet na etapie embrionów. Z tego względu, w optymalnie działających programach hodowlanych zbliża się on do wieku dojrzałości płciowej osobników powiększonej o długość ciąży. © Tomasz Strabel
  • Odziedziczalność
    Odziedziczalność to kluczowy parametr przy obliczaniu wartości hodowlanej, gdyż określa siłę związku między użytkowością a wartością hodowlaną. Teoretycznie odziedziczalność może mieć maksymalnie wartość 100% - w takim przypadku środowisko nie ma żadnego wpływu na interesującą nas cechę i jest ona w całości determinowana przez geny zwierzęcia. Ponieważ jednak wiemy, że dla interesujących nas cech jest inaczej, warto znać ich odziedziczalność. Przykładowo, jeśli widzimy racice to związek ich budowy z wartością hodowlaną dla tej cechy u danej krowy jest zaledwie na poziomie 9%. Inaczej jest z wysokością w krzyżu – odziedziczalność 54% - gdzie ten związek jest bardzo silny. Większość istotnych pod względem ekonomicznym cech ma średnią lub niską odziedziczalność. Z tego względu sama użytkowość krowy nie wystarcza, by ocenić jej wartość pod kątem selekcji, gdyż odzwierciedla ona jedynie częściowo wartość jej genów. © Tomasz Strabel
  • Ostrość selekcji
    Wyrażoną w jednostkach odchylenia standardowego cechy przewaga selekcjonowanych zwierząt na średnią wartością kandydatów do selekcji. Wynika ona z frakcji selekcjonowanych zwierząt, która powinna być jak najmniejsza aby maksymalizować postęp. Frakcja jest mniejsza gdy wybiera się niewiele zwierząt lub gdy kandydatów jest wielu. Im mniejsza frakcja selekcjonowanych zwierząt tym większa ostrość selekcji. © Tomasz Strabel
  • Outcross
    Osobnik (buhaj) najmniej spokrewniony z populacją danego kraju, użycie takiego osobnika zmniejsza inbred.
  • p

  • Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka
    Utworzona w 1995 roku organizacja łącząca 18 regionalnych i 3 rasowych związków hodowców bydła. Jest jedynym niezależnym pełnoprawnym reprezentantem środowiska hodowców bydła i producentów mleka w Polsce. Najważniejsze zadania na rzecz hodowli realizowane przez Federację to: prowadzenie ksiąg bydła mlecznego (od 2004), kontroli użytkowości (od 2006) i oceny pokroju (od 2007). Strona internetowa: pfhb.pl © Tomasz Strabel
  • Populacja referencyjna
    Grupa zwierząt danej populacji o znanych genotypach i wartości użytkowej. Na podstawie populacji referencyjnej określa się powiązania między genotypem a użytkowością, zwane równaniami predykcji. Ich znajomość umożliwia prowadzenie genomowej oceny wartości hodowlanej. Kluczowym elementem populacji referencyjnej jest jej wielkość. W przypadku bydła mlecznego największą przydatność do tworzenia populacji referencyjnej posiadają samce, dla których przydatność określa się z dużą dokładnością na podstawie użytkowości córek. © Tomasz Strabel
  • Program hodowlany
    Programem hodowlanym nazywamy szczegółowo opracowany schemat genetycznego doskonalenia populacji. © Tomasz Strabel
  • r

  • Rewolucja genomowa
    Rozpoczęty na początku XXI wieku proces zmian w organizacji hodowli wynikający z wdrożenia do praktyki genomowej oceny wartości hodowlanej. Skala zmian szczególnie duża była w programach hodowlanych bydła mlecznego, wynikała z rezygnacji z oceny wartości hodowlanej buhajów opartej na użytkowości córek na rzecz oceny genomowej. Wiązała się także ze wzrostem znaczenia samic, gdyż dokładność ich oceny zrównałą się z dokładnością oceny samców. Dzięki wdrożeniu selekcji genomowej skrócił się odstęp międzypokoleniowy. Możliwość prowadzenia oceny wartości hodowlanej w bardzo młodym wieku zwierząt spowodowała, że w ocenę genomową zaczęły inwestować firmy komercyjne. © Tomasz Strabel
  • Rodowód
    Uporządkowany zbiór informacji na temat przodków zwierzęcia. Stanowi jeden z podstawowych elementów wykorzystywanych do oceny wartości hodowlanej. Może być przedstawiany w różnej formie, np. strzałkowej i tabelarycznej. © Tomasz Strabel
  • Rodowód strzałkowy
    To jedna z form prezentowania rodowodu. W rodowodzie strzałkowym strzałka oznacza przepływ genów między osobnikami i jest zawsze skierowana od rodzica do potomka. Jako że każdy osobnik ma parę rodziców, do jednego zwierzęcia w rodowodzie mogą prowadzić maksymalnie dwie strzałki. W poprawnie skonstruowanym rodowodzie strzałkowym każdy osobnik może pojawić się tylko raz. © Tomasz Strabel
  • Rodowód tabelaryczny
    Rodowód tabelaryczny podzielony jest na dwie części: w jednej zapisani są przodkowie ze strony ojca, w drugiej ze strony matki. Zwierzęta mogą się powtarzać. Jeśli ten sam osobnik występuje w rodowodzie matki i ojca oznacza to, że probant, tj. ten osobnik, dla którego skonstruowany jest rodowód, jest zinbredowany. © Tomasz Strabel
  • Rozkład normalny
    Rozkład normalny to najpopularniejszy rozkład cech obserwowanych w przyrodzie. Charakteryzuje się on tym, że wartości średnie cechy są najczęściej spotykane i tak samo wiele obserwuje się wartości mniejszych jak i większych. Dodatkowo, im większa odległość od wartości średniej tym rzadziej spotykane wartości. Prawdopodobieństwo spotkania wartości mniejszych lub większych niż trzy odchylenia standardowe względem średniej wynosi 1%. Obrazem rozkładu normalnego jest kształt dzwonu. © Tomasz Strabel
  • s

  • Selekcja
    Selekcja to podstawowe narzędzie pracy hodowlanej. Polega na określaniu które zwierzęta stają się rodzicami. Z nim wiążą się decyzje jak wiele potomstwa zostawiają oraz jak długo są użytkowane. Celem selekcji jest doskonaleni cech. Dzięki temu następne pokolenia stają się lepsze pod względem genetycznym w odniesieniu do ważnych dla hodowcy cech. Selekcja może być prowadzona na podstawie użytkowości własnej zwierzęcia (selekcja masowa) lub jego wartości hodowlanej. Selekcja jest skuteczna jeśli jest prowadzona z dużą ostrością i dokładnością. Istnieją dwie odmiany selekcji: bezpośrednia i pośrednia, w zależności od tego czy decyzje selekcyjne prowadzi sią na podstawie obserwacji doskonalonej cechy czy cech z nią związanej (skorelowanej). Ze względu na to, że dzięki sztucznemu unasienianiu wystarczy co roku selekcjonować znacznie mniej samców niż samic selekcja u obu płci różni się. Inaczej też wybiera się najlepszych samców na rodziców najlepszych synów, podobnie jak szczególną wagę przywiązuję się do wyboru matek buhajów. Jednak w każdym przypadku ważne jest, aby wybierać najlepsze zwierzęta z możliwie jak największej liczby kandydatów, by podstawą decyzji selekcyjnych była dokładna ocena wartości hodowlanej oraz by oceniać zwierzęta możliwie jak najwcześniej w ciągu życia zwierzęcia. © Tomasz Strabel  
  • Selekcja bezpośrednia
    Odmiana selekcji w której celem doskonalenie cechy odbywa się na podstawie obserwacji tej cechy. Przykładowo selekcja na wydajność białka opierająca się na informacjach o wydajności białka krów. © Tomasz Strabel
  • Selekcja genomowa
    Selekcja, której podstawą decyzji są wyniki genomowej oceny wartości hodowlanej. © Tomasz Strabel
  • Selekcja masowa
    Selekcja masowa to najprostszy sposób selekcji, mamy z nią do czynienia gdy decyzja selekcyjna podejmowana jest na podstawie fenotypu czyli wyglądu lub użytkowości zwierzęcia. Jest prosta przez to tania w zastosowaniu ale jej skuteczność jest ograniczona przez odziedziczalność cechy. Gdy ta jest niska to dokładność oceny takiego osobnika (równa pierwiastkowi z odziedziczalności cechy) również będzie niska. Drugim ograniczeniem jest brak możliwości zastosowania u osobników obojga płci dla cech obserwowanych tylko u jednej - np. wydajność mleka nie może być obserwowana u buhajów. Praktycznie nie da się jej zastosować do takich cech jak długowieczność czy mierzonych poubojowo. Przykładem zastosowania może być decyzja hodowcy nt. przydatności krowy oparta na jej ocenie typu i budowy - dla cech takich jak budowa nóg będzie to decyzja bardzo nietrafiona. Alternatywą do selekcji masowej jest selekcja na bazie wartości hodowlanej. © Tomasz Strabel
  • Selekcja par
    (z ang. mate selection) to jednoczesna selekcja i dobór osobników. W typowym scenariuszu hodowca najpierw wybiera interesujące go buhaje a potem dokonuje doboru. Przy mate selection jednoczesne kojarzenie i selekcja osobników następuję na podstawie analizy wszystkich możliwych par dostępnych samców i samic. Ze względu na konieczność wykonania wielu obliczeń takie podejście wymaga skomplikowanych obliczeń. Mate selection realizuje się na drodze trzech kroków: 1. Budowa funkcji opisującej zysk. 2. Obliczenie wartości funkcji dla każdego zestawu par. 3. Wybór najlepszego zestawu. Zysk oblicza się przewidując takie parametry jak wartość potomstwa (wartość hodowlana) czy wielkość depresji inbredowej oraz koszty uzyskania potomstwa (np. cena nasienia czy transferu zarodków). Odpowiednia realizacja podejścia umożliwia: - optymalne wykorzystanie dostępnych zwierząt, - możliwość kontrolowania inbredu w dłuższej perspektywie czasu, - możliwość uwzględnienia dużej liczby cech, - jednoczesne kojarzenie całego stada. © Tomasz Strabel
  • Selekcja pośrednia
    Selekcja ukierunkowania na poprawę określonej cechy realizowana na podstawie obserwacji cech skorelowanych. Przykładem może być selekcja bydła mlecznego w kierunku poprawy zdrowotności wymion na bazie obserwacji liczby komórek somatycznych. Skuteczność selekcji pośredniej zależy między innymi od siły korelacji genetycznej między cechami. Jeśli wynosi ona 50% to skuteczność selekcji pośredniej jest o połowę niższa od selekcji bezpośredniej. © Tomasz Strabel
  • Spokrewnienia
    Zwierzęta mają swoich krewnych, którzy podobnie jak u ludzi, współdzielą między sobą kopie tych samych genów. Spokrewnienie mierzy w jakim stopniu wartości hodowlane dwóch osobników są do siebie podobne. Każda para potomków z transferu zarodków – mająca tę samą matkę i ojca - będzie ze sobą spokrewniona w 50%. Korelacja między ich wartościami hodowlanymi jest więc wysoka, jednak niższa od 100% co wskazuje, że każdy z osobników uzyskał od rodziców po części inny zestaw genów. Córki spokrewnione są z buhajem – swoim ojcem – również na poziomie 50%, przy czym już ich spokrewnienie z dziadkiem jest na poziomie zaledwie 25%. Obowiązuje zasada: im bardziej osobniki w rodowodzie są od siebie oddalone, tym niższe spokrewnienie. Warto też dodać, że brak informacji o pochodzeniu osobnika albo braki w jego rodowodzie sprawiają, że trudniej lub wręcz niemożliwe jest obliczenie jego wartości hodowlanej, co obniża efektywność prowadzonej pracy. © Tomasz Strabel
  • Spokrewnienie
    Relacja między dwoma osobnikami występująca gdy w ich rodowodzie występują te same osobniki (spokrewnienie w linii bocznej) lub gdy jeden jest przodkiem drugiego (spokrewnienie w linii prostej). Jedną z miar spokrewnienia jest spokrewnienie addytywne. © Tomasz Strabel
  • Spokrewnienie addytywne
    Spokrewnienie addytywne to prawdopodobieństwo, że dany gen z pojedynczej pary alleli osobnika jest identyczny przez pochodzenie z jednym spośród alleli analogicznej pary drugiego osobnika. Spokrewnienie addytywne to także wskaźnik korelacji między wartościami hodowlanymi osobników. © Tomasz Strabel
  • Spółdzielnia Eurogenomics
    Powołana w kwietniu 2016 organizacja, mająca formę spółdzielni, w celu zacieśnienia współpracy w dziedzinie doskonalenia bydła mlecznego poprzez współdzielenie informacji i podejmowanie wspólnych działań. Członkami Spółdzielni są następujące organizacje Viking Genetics (reprezentujący Danię, Szwecję i Finlandię), Evolution (Franjca), CRV (Holandia), CONAFE (Hiszpania), MCB Krasne i PFHBiPM (Polska), Strona internetowa: eurogenomics.com © Tomasz Strabel
  • t

  • Trend genetyczny
    Zmiana wartości hodowlanej kolejnych pokoleń zwierząt wynikająca z selekcji. Zwykle obrazuje się go przedstawiając na wykresie średnią wartość hodowlaną zwierząt urodzonych w kolejnych latach. Alternatywą jest podawanie średniego wzrostu wartości hodowlanej z roku na rok. Dla cech selekcjonowanych trend powinien być pozytywny. Niektóre cechy, nie podlegające selekcji, wskutek występowania negatywnej korelacji genetycznej i selekcji na inne cechy mogą mieć trendy negatywne. Klasycznym przykładem jest spadek wartości hodowlanej dla cech płodności jaki obserwowano po wprowadzeniu selekcji na cechy produkcyjne. © Tomasz Strabel
  • u

  • Użytkowość
    Wysoka wydajność mleka czy piękna budowa wymienia to użytkowość, czyli obserwowana wartość ważnej dla hodowcy cechy, mierzona u pojedynczego osobnika. Wartość każdej cechy zależy zarówno od czynników genetycznych, jak i środowiskowych. Oba czynniki wpływają na kluczowe dla ekonomiki cechy, takie jak produkcyjność, zdrowotność czy cechy związane z rozrodem. Hodowcy doskonale zdają sobie z tego sprawę i stosują coraz nowszą wiedzę z zakresu żywienia. Czynnik genetyczny wydaje się być w Polsce jednym z najbardziej niedocenianych, a przecież to także przez geny, utrzymywane w tym samym stadzie krowy różnią się od siebie i stada różnią się między sobą. © Tomasz Strabel
  • w

  • Wartość hodowlana
    Wartość hodowlana to wartość genów zwierzęcia dla jego potomstwa, jest więc szczególnie przydatna wtedy, gdy podejmujemy decyzje selekcyjne. Weźmy dla przykładu mleczność buhaja, który sam mleka nie daje i dla niego samego jego geny związane z mlecznością praktycznie nie mają żadnego znaczenia. Stąd ocenia się ich przydatność pod kątem przyszłej użytkowości jego córek, których użytkowość będzie determinować przyszłe zyski hodowcy. W ostatnim rankingu (grudzień’16) w pierwszej dziesiątce najlepszych pod względem indeksu PF buhajów znalazły się dwa buhaje: RZH Declic i Delta Concer. Pierwszy z nich miał wartość hodowlaną dla wydajności mleka 1444, a drugi 1099. Różnica między tymi wartościami wyniosła 345kg. Ponieważ każde zwierzę może przekazać tylko połowę swoich genów (drugą przekazuje drugi z rodziców) w tym przypadku skupimy swoją uwagę na połowie tej różnicy czyli 172,5kg. Wartość ta mówi, że jeśli doczekamy się córek RZH Declic-a to będą one dawać średnio o 172,5kg więcej mleka od córek Delta Concer-a. Wystarczy przemnożyć tę wartość przez cenę kilograma mleka, by zrozumieć jak ważne ekonomicznie znaczenie ma wartość hodowlana rodziców przyszłych krów. © Tomasz Strabel
  • Wpływy środowiskowe
    Użytkowość zwierząt jest determinowana między innymi przez środowisko. W czasie szacowania wartości hodowlanej dąży się do tego, żeby uwzględnić i wyeliminować jego wpływ. Przykładowo, jeśli krowy wycielone w sezonie zimowym wyprodukowały średnio o 500kg mleka więcej niż wycielone latem oznacza to, że te warunki charakterystyczne dla każdego z tych sezonów wpływają na wielkość produkcji. Żeby to uwzględnić w czasie obliczania wartości hodowlanej wystarczy od użytkowości córek urodzonych zimą odjąć 500kg by porównanie było fair. Na tej samej zasadzie uwzględnia się wpływy wieku krowy, roku, a nawet warunków środowiskowych jakie panują w danym stadzie w dniu próbnego udoju. Przyczynia się to do wzrostu dokładności oceny wartości hodowlanej. © Tomasz Strabel
  • Wspólny przodek
    Osobnik, który występuje w rodowodzie zwierzęcia zarówno w rodowodzie jego ojca jak i matki © Tomasz Strabel
  • Współczynnik inbredu
    Jest miarą wzrostu homozygotyczności osobnika względem jej przeciętnego poziomu w populacji. Może przyjmować wartości z przedziału od 0 do 1. Całkowicie zinbredowany osobnik, tj. o współczynniku inbredu równym 1, posiada w swoim genomie identyczne geny pozyskane od ojca jak i matki. Inbred osobnika jest w przybliżeniu równy połowie spokrewnienia addytywnego między jego rodzicami. Współczynnik inbredu interpretuje się jako prawdopodobieństwo, że 2 allele w losowo wybranym locus pochodzą od wspólnego przodka i są identyczne. Jeśli inbred osobnika wynosi 6% oznacza to, że jest o 6% wyższy niż średnia homozygotyczność w populacji. Ważnym elementem przy obliczaniu współczynnika inbredu jest kompletność rodowodu. © Tomasz Strabel
  • z

  • Zmiany wyników oceny
    Zmiana wyników oceny w trakcie życia zwierzęcia jest procesem normalnym. Wynika to przede wszystkim z tego, że wraz z upływem czasu w obliczeniach uwzględnia się coraz więcej nowych informacji o użytkowości, spokrewnieniach czy genotypach zwierząt. Dotyczy to zarówno zmian w ocenie po przejściu z genomowej na ocenę na potomstwie, czy też zmian z oceny na ocenę w ramach tego samego jej typu. Zmiany są naturalne jeśli występują w obu kierunkach: zarówno spadki jak i wzrosty towarzyszą tak samo licznej grupie zwierząt. Sprawdza się to między innymi poprzez przeprowadzanie specjalnych testów walidacyjnych. Gdy zmiany w ocenie wykazują wyraźny trend w kierunku zwiększenia lub zmniejszenia wyników wskazuje to na problemy ze stosowaną metodą. © Tomasz Strabel